Jak pogodzić potrzebę zapewnienia służbom skutecznych narzędzi działania z ochroną praw i wolności obywatelskich? O tym rozmawiano 19 czerwca 2026 r. w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich podczas konferencji „Cyfrowa rzeczywistość, analogowe przepisy. O niedostosowaniu procedur do współczesnych form pozyskiwania informacji w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości i gwarancji praw jednostki”.

W wydarzeniu wzięła udział dr Martyna Kusak, która wygłosiła referat o unijnym pakiecie e-evidence, czyli o nowych regulacjach dotyczących pozyskiwania dowodów elektronicznych w sprawach karnych.

Dr Kusak wyjaśniła, że pakiet e-evidence jest odpowiedzią na rosnące znaczenie danych cyfrowych w ściganiu przestępstw. W praktyce wiele informacji istotnych dla postępowań karnych znajduje się dziś u komercyjnych usługodawców, na przykład operatorów telekomunikacyjnych, dostawców poczty elektronicznej, komunikatorów, platform społecznościowych czy usług chmurowych. Pozyskiwanie danych od takich podmiotów bywa jednak procesowo trudne, ponieważ dane te są często przechowywane w innym kraju niż miejsce popełnienia przestępstwa, co wymaga uruchomienia procedur współpracy międzynarodowej – nie zawsze odpowiadających tempu cyfrowej rzeczywistości.

Pakiet e-evidence wprowadza mechanizm bezpośredniego kontaktu z usługodawcami znajdującymi się poza granicami państwa prowadzącego postępowanie. To ważna zmiana w modelu współpracy transgranicznej: kontakt odbywa się na linii organ–usługodawca, bez każdorazowego angażowania organu wykonującego. Jednocześnie nowe przepisy nakładają na usługodawców obowiązek współpracy i przewidują sankcje za jego niewykonanie.

W swoim wystąpieniu dr Kusak zwróciła uwagę m.in. na dwa kluczowe instrumenty pakietu: nakaz zabezpieczenia dowodów oraz nakaz wydania dowodów. Pierwszy służy „zamrożeniu” danych, drugi prowadzi już do ich przekazania organom. Ma to szczególne znaczenie w czasach, gdy niemal każda aktywność pozostawia cyfrowy ślad, a szybki dostęp do danych bywa kluczowy dla wykrycia przestępstwa, nie tylko dotyczącego cyberprzestrzeni.

Jednocześnie tak zaprojektowany model wymaga spojrzenia na gwarancje procesowe i wyważenie efektywności ścigania z ochroną prywatności. Wyrazem tego w pakiecie e-evidence jest rozróżnienie na dane mniej i bardziej ingerujące w prywatność, od którego zależy zarówno zakres dostępu do danych, jak i krąg organów uprawnionych do ich pozyskiwania.

Pakiet e-evidence zacznie być stosowany już 18 sierpnia 2026 r.

Materiały z konferencji są dostępne na stronie Rzecznika: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/konferencja-cyfrowa-rzeczywistosc-analogowe-przepisy-relacja